Skąd się bierze czkawka. Jak wytłumaczyć to dziecku

Dziecko siedzi przy stole i nagle wyskakuje z niego „hyk”. Potem znowu i znowu. Śmieje się, złości i pyta, kto w nim tak czka i jak to wyłączyć. Odpowiedź kryje się pod płucami, w mięśniu, o którym większość dorosłych przypomina sobie dopiero przy czkawce.
Odpowiedź w jednym zdaniu
Mięsień, który pomaga oddychać
Pod płucami i sercem leży przepona. Klinika Cleveland opisuje ją jako cienki mięsień w kształcie kopuły. Oddziela klatkę piersiową od brzucha. Kiedy wdychamy powietrze, przepona się kurczy i spłaszcza, pisze Britannica. W klatce piersiowej robi się więcej miejsca i powietrze wpływa do płuc. Przy wydechu przepona się rozluźnia.
Zwykle pracuje równo i cicho, więc jej nie zauważamy. Oddychamy we śnie, podczas zabawy i przy czytaniu książki.

Skąd się bierze „hyk”
Czasem przepona kurczy się sama, bez naszego polecenia. Britannica nazywa czkawką właśnie takie nagłe skurcze przepony. Ciało gwałtownie łapie powietrze. Ale wejście do tchawicy natychmiast się zamyka. Tam są fałdy głosowe, te same, którymi mówimy i śpiewamy. Klinika Cleveland wyjaśnia, że dźwięk „hyk” powstaje wtedy, gdy nagle się zwierają.
Dlatego czkawki trudno powstrzymać siłą woli. Nie sterujemy tymi skurczami, tak jak nie możemy kazać sercu bić wolniej.
Dlaczego czkawka się zaczyna
Lekarze nie zawsze wiedzą, co ją wywołało. Brytyjska służba zdrowia NHS pisze, że czkawkę czasem wywołują emocje, stres, jedzenie albo picie. Klinika Mayo dodaje napoje gazowane, zbyt duże porcje i nagłą zmianę temperatury. Według Kliniki Cleveland czkawkę może wywołać też jedzenie w pośpiechu, bo połykamy wtedy za dużo powietrza.
Zwykła czkawka trwa kilka sekund albo minut i mija sama. Tak piszą i Klinika Cleveland, i Klinika Mayo. NHS radzi pójść do lekarza, jeśli czkawka trwa dłużej niż 48 godzin albo wraca tak często, że przeszkadza w życiu.
U niemowląt czkawka zdarza się bardzo często. Amerykańska Akademia Pediatrii nazywa ją zwykłą częścią pierwszego roku życia. Zazwyczaj bardziej martwi rodziców niż samo dziecko.
Czkawka jeszcze przed narodzinami
Naukowcy z University College London zapisali aktywność mózgu trzynastu noworodków podczas czkawki. Każde „hyk” wywoływało w mózgu dużą falę sygnałów. Badacze przypuszczają, że w ten sposób maluch uczy się czuć swoje mięśnie oddechowe, a potem nimi sterować. Według nich czkawka pojawia się już w brzuchu mamy, od dziewiątego tygodnia ciąży. Wcześniaki mają czkawkę mniej więcej 15 minut dziennie.

Zabawa „Laboratorium czkawki”
Ludzie wymyślili mnóstwo sposobów na czkawkę. NHS wymienia kilka z nich. Klinika Mayo uprzedza, że żaden nie ma naukowego potwierdzenia. Zróbmy więc z nich doświadczenie.
- Załóżcie zeszyt „Laboratorium czkawki”. Narysujcie w nim tabelę dla każdego domownika.
- Najpierw znajdźcie przeponę. Niech dziecko położy dłoń trochę poniżej żeber i weźmie głęboki wdech nosem. Brzuch pod ręką się podniesie, bo przepona opadła.
- Kiedy ktoś w domu ma czkawkę, włączcie stoper.
- Wypróbujcie jeden sposób z listy NHS. Można wypić kilka małych łyków bardzo zimnej wody, na chwilę wstrzymać oddech albo usiąść, przyciągnąć kolana do klatki piersiowej i pochylić się do przodu.
- Zapiszcie, po ilu sekundach czkawka minęła.
- Następnym razem spróbujcie innego sposobu i porównajcie wyniki.
Jeśli czkawka nie mija dłużej niż dwa dni, porozmawiajcie z pediatrą.
Czkawka, która trwała 68 lat
Większość z nas ma czkawkę przez kilka minut. A Księga rekordów Guinnessa odnotowała czkawkę, która trwała 68 lat. Charles Osborne zaczął czkać w 1922 roku po upadku i przestał dopiero w 1990 roku. Według Guinnessa przez ten czas czknął ponad 420 milionów razy. Magazyn Smithsonian pisze, że to wciąż najdłuższa czkawka potwierdzona przez Guinnessa.
A dziecko, które właśnie znalazło pod dłonią swoją przeponę, może pójść dalej i sprawdzić, co jeszcze kryje się w klatce piersiowej, obok płuc i serca.