Growney

Blog GrowneyPodróże

Dlaczego w Australii jest lato w grudniu. Jak wytłumaczyć to dziecku

Plaża Bondi w Sydney, ludzie na piasku i fale oceanu
Maksym Kozlenko, CC BY-SA 4.0

Kiedy u nas leży śnieg, a w wiadomościach pokazują Australijczyków kąpiących się w oceanie, dziecko pyta, jak to możliwe. Odpowiedź kryje się w tym, jak Ziemia krąży wokół Słońca. Można ją wyjaśnić w jeden wieczór, a pokazać w dziesięć minut.

Odpowiedź w jednym zdaniu

Ziemia jest lekko przechylona

Wyobraźcie sobie bączka, który kręci się trochę krzywo. Ziemia obraca się wokół wyobrażonej osi, która przechodzi przez biegun północny i południowy. Ta oś jest nachylona o około 23,5 stopnia. Przez cały rok wskazuje ten sam kierunek w kosmosie.

Ziemia okrąża Słońce w ciągu roku. W czerwcu do Słońca bardziej zwrócona jest północna połowa planety, na której leżą Polska i Ukraina. U nas jest wtedy lato, a w Australii zima. Po pół roku Ziemia znajduje się po drugiej stronie Słońca. Oś wskazuje to samo miejsce co wcześniej, więc teraz do Słońca zwrócona jest połowa południowa. Około 21 grudnia w Australii jest najdłuższy dzień roku, a u nas najkrótszy.

Australijscy meteorolodzy liczą lato od 1 grudnia do końca lutego. Boże Narodzenie i Nowy Rok wypadają tam więc w najcieplejszej porze.

Ziemia z kosmosu 21 grudnia 2020 roku, zdjęcie satelity DSCOVR
NASA, Public domain

Dlaczego od nachylenia robi się cieplej albo zimniej

Nachylenie zmienia dwie rzeczy. Pierwsza to wysokość Słońca. Latem wznosi się ono wysoko i promienie padają na ziemię prawie pionowo. Zimą Słońce wędruje nisko, a to samo światło rozlewa się na większą powierzchnię, więc każdy kawałek ziemi dostaje mniej ciepła.

Druga rzecz to długość dnia. Połowa Ziemi zwrócona do Słońca ma długie dni i krótkie noce. Słońce grzeje dłużej, a ziemia nie ma kiedy ostygnąć. W grudniu tak jest w Australii, a w czerwcu u nas.

A może w grudniu Ziemia jest dalej od Słońca?

Tak myśli wielu dorosłych, więc to dobre pytanie na sprawdzenie. Tak naprawdę Ziemia jest najbliżej Słońca na początku stycznia, w odległości około 147 milionów kilometrów. Najdalej jest na początku lipca, około 152 milionów. Nasza zima przypada więc właśnie na czas, gdy Słońce jest najbliżej. NASA wyjaśnia, że odległość od Słońca nie decyduje o porach roku. Gdyby decydowała, zima byłaby jednocześnie na całej planecie.

Doświadczenie z lampą i pomarańczą

Nachylenie łatwiej raz zobaczyć, niż dziesięć razy tłumaczyć. Potrzebne będą pomarańcza, patyczek do szaszłyków, dwie naklejki i lampka biurkowa.

  1. Przebijcie pomarańczę patyczkiem z góry na dół. To oś Ziemi.
  2. Zaznaczcie flamastrem bieguny. Jedna naklejka będzie waszym miastem, przyklejcie ją nad środkiem. Druga będzie Australią, przyklejcie ją pod środkiem.
  3. Postawcie na stole lampkę bez abażuru i zgaście górne światło. Lampka będzie Słońcem.
  4. Przechylcie patyczek lekko w bok, mniej więcej jak wskazówka zegara pokazująca pierwszą.
  5. Powoli przenoście pomarańczę po okręgu wokół lampki. Patyczek cały czas ma wskazywać tę samą ścianę.
  6. Zatrzymajcie się po jednej i po drugiej stronie. Niech dziecko powie, którą naklejkę lampka oświetla lepiej. Tam jest teraz lato.
  7. Teraz ustawcie patyczek prosto i przejdźcie okrąg jeszcze raz. Obie naklejki przez cały rok są oświetlone tak samo. Zapytajcie dziecko, czy byłyby wtedy zima i lato.

Boże Narodzenie przy słońcu o północy

Słońce o północy na Antarktydzie w Boże Narodzenie 2008 roku
Jason Auch, CC BY 2.0

Jeszcze dalej na południe od Australii leży Antarktyda. Australijscy polarnicy na stacjach na wybrzeżu spędzają Boże Narodzenie przy słońcu, które przez mniej więcej dwa tygodnie w ogóle nie zachodzi. Przy samym biegunie południowym letni dzień trwa kilka miesięcy z rzędu. Za to zimą noc trwa tam kilka miesięcy.

A na tropikalnej północy Australii meteorolodzy liczą tylko dwie pory roku. Pora deszczowa trwa od października do kwietnia, a od maja do września przychodzi pora sucha. Rozłóżcie z dzieckiem globus i poszukajcie, gdzie jeszcze pory roku zupełnie nie przypominają naszych.