Czy płacić dziecku za obowiązki domowe. Co mówią badania

Prędzej czy później dziecko pyta, ile dostanie za wyniesienie śmieci. Jedni rodzice chętnie płacą, bo dziecko widzi wtedy, że pieniądze się zarabia. Inni uważają, że w domu pomaga się po prostu dlatego, że to twój dom. Naukowcy badają to pytanie od ponad pół wieku, a ich wnioski pomagają znaleźć złoty środek.
Odpowiedź w jednym zdaniu
Co się dzieje, gdy za pomoc się płaci
W 2008 roku Felix Warneken i Michael Tomasello z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku sprawdzili to na dzieciach w wieku 20 miesięcy. Maluchy chętnie pomagały dorosłemu, na przykład podawały rzecz, którą upuścił. Jedna grupa dzieci dostawała za pomoc nagrodę rzeczową, druga tylko pochwałę, trzecia nic. Potem dzieci znowu miały okazję pomóc. Te, które wcześniej dostawały nagrodę, pomagały rzadziej niż pozostałe.
Autorzy tłumaczą to tak. Chęć pomagania pojawia się u dziecka sama, a nagroda rzeczowa może ją osłabić.

Podobne zjawisko psycholodzy zauważyli już w 1973 roku. Mark Lepper, David Greene i Richard Nisbett pracowali z przedszkolakami. Wybrali dzieci, które i tak lubiły rysować flamastrami. Jednym obiecali dyplom „Dobry gracz” za rysunki, innym dali taki sam dyplom niespodziewanie, a trzecim nic. Później w czasie wolnym dzieci, które rysowały dla obiecanego dyplomu, rzadziej sięgały po flamastry. Niespodziewana nagroda prawie niczego nie zmieniła.
W 1999 roku Edward Deci, Richard Koestner i Richard Ryan zebrali razem 128 eksperymentów dotyczących nagród. Wniosek jest podobny. Nagrody namacalne, w tym pieniądze, mogą zmniejszać zainteresowanie zajęciem, które i tak się podobało.
Czy pieniądze w ogóle szkodzą?
Nagrody same w sobie nie są ani złe, ani dobre. Mark Lepper w swoim wykładzie na Uniwersytecie Stanforda podkreśla, że wszystko zależy od tego, jak się ich używa.
Ekonomista Roland Fryer z Harvardu w kilku amerykańskich miastach płacił uczniom za różne rzeczy. Płacenie za oceny i wyniki testów niczego nie poprawiło. Za to w Dallas drugoklasiści dostawali po 2 dolary za każdą przeczytaną książkę, jeśli zaliczyli krótki test z jej treści. Te dzieci czytały więcej. Fryer doszedł do wniosku, że lepiej działa płacenie za konkretne działanie, które dziecko może wykonać samo, niż za wynik, do którego nie zna drogi.
Jak połączyć kieszonkowe z obowiązkami
Australijski serwis dla rodziców Raising Children Network opisuje kilka podejść. Część rodzin uważa, że w domu pomagają wszyscy, więc nie płaci za obowiązki. Serwis ostrzega, że gdy pieniądze są przypięte do każdego zadania, dziecko może zacząć się targować, ile kosztuje wyniesienie śmieci. Inne rodziny dają kieszonkowe niezależnie od obowiązków, a za dodatkową pracę dopłacają.
Poradnik dla rodziców rządu Australii Południowej pisze to samo. Wielu rodziców daje kieszonkowe po prostu dlatego, że dziecko jest częścią rodziny, a więcej można zarobić dodatkową pracą, na przykład myjąc samochód.
Tak można to urządzić w domu.
- Zróbcie razem z dzieckiem listę codziennych obowiązków, które wykonuje każdy w rodzinie (pościelić łóżko, odnieść swój talerz, nakarmić kota). Za nie się nie płaci.
- Kieszonkowe dawajcie zawsze tego samego dnia, niezależnie od obowiązków z listy.
- Osobno zapiszcie dodatkowe zadania, za które można zarobić (umyć samochód, zgrabić liście, przejrzeć szafę z zabawkami). Niech dziecko samo zdecyduje, czy się ich podejmie.
- Płaćcie za samą pracę, kiedy jest skończona. Fryer też płacił za przeczytaną książkę, a nie za ocenę.
- Ustalcie cenę z góry i nie zmieniajcie jej co tydzień.
- Porozmawiajcie, na co dziecko wyda zarobione pieniądze. Amerykańskie Biuro Ochrony Finansowej Konsumentów radzi pomagać dziecku zarządzać zarobionymi pieniędzmi i rozmawiać o jego planach.
Pochwała działa inaczej
W badaniu Warnekena i Tomasella była jeszcze jedna grupa, o której często się zapomina. Maluchy, które za pomoc tylko chwalono, później pomagały częściej niż te, które dostawały nagrodę. Dobre słowo nie wyparło chęci pomagania.
Więc kiedy dziecko nakryje do stołu, najlepsza zapłata jest prosta. Zauważcie to i powiedzcie, co dokładnie się udało. A jeśli rodzina prowadzi listę zadań i celów, na które dziecko odkłada, niech będą na niej widoczne obie rubryki, i to, co robimy razem, i to, co dziecko zarobiło samo.