Jakie obowiązki domowe są dla dziecka. Co mówią badania

Maluch sięga po miotłę, gdy tylko zaczynacie zamiatać. Uczeń wzdycha, kiedy prosicie go o wyniesienie śmieci. Obaj potrafią więcej, niż się wydaje, i obaj uczą się przy tym czegoś więcej niż tylko sprzątania. Opowiadamy, jakie zadania pasują dziecku na różnych etapach i co wiedzą o tym badacze.

Odpowiedź w jednym zdaniu

Chęć pomagania pojawia się wcześnie

W 2006 roku Felix Warneken i Michael Tomasello z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka sprawdzili, czy półtoraroczne dzieci pomagają dorosłym. Badacz „przypadkiem” upuszczał klamerkę i nie mógł jej dosięgnąć. Prawie każde z 24 dzieci choć raz ruszyło na pomoc. W 84 procentach przypadków działo się to w ciągu pierwszych dziesięciu sekund. Nikt dzieci nie prosił ani nie chwalił.

Jeszcze wcześniej, w 1982 roku, psycholożka Harriet Rheingold obserwowała dzieci w wieku 18, 24 i 30 miesięcy, gdy rodzice zwyczajnie krzątali się po domu. Maluchy same włączały się do prac: na przykład nakrywały do stołu albo zmiatały skrawki papieru.

Taka pomoc nie zawsze jest wygodna. W 2018 roku Stuart Hammond i Celia Brownell zapytali o nią ponad 500 rodzin z dziećmi od roku do czterech lat. Większość rodziców przyznała, że pomoc malucha czasem tylko utrudnia pracę.

Co dają obowiązki domowe

W 2019 roku amerykańscy badacze przeanalizowali dane prawie 10 tysięcy dzieci. Rodzice mówili, jak często dziecko pomagało w domu w ostatnim roku przed szkołą, a w trzeciej klasie dzieci same oceniały siebie. Te, które częściej miały obowiązki, wyżej oceniały swoje relacje z rówieśnikami, wyniki w nauce i zadowolenie z życia. A te, które miały jakiekolwiek domowe obowiązki, lepiej wypadały w testach z matematyki.

W 2022 roku badacze z Uniwersytetu La Trobe w Australii zapytali rodziców 207 dzieci w wieku od 5 do 13 lat. Zadania dla siebie (na przykład zrobienie sobie przekąski) i zadania dla rodziny (na przykład przygotowanie jedzenia dla kogoś innego) wiązały się z lepszą pamięcią roboczą i samokontrolą. Opieka nad zwierzęciem takiego związku nie wykazała.

Oba badania pokazują jedynie korelację, a nie dowód na to, że to obowiązki uczyniły dzieci bardziej zaradnymi. Możliwe, że dzieciom, które lepiej się skupiają, rodzice po prostu częściej powierzają trudniejsze zadania.

Jakie obowiązki są dla dziecka

Australijski serwis dla rodziców Raising Children Network radzi dobierać zadania do wieku i umiejętności. Zbyt trudne może być niebezpieczne, a zbyt łatwe szybko się nudzi.

• Maluchy mogą odkładać zabawki po zabawie.
• Przedszkolaki mogą nakrywać do stołu i pomagać w gotowaniu pod okiem dorosłego.
• Uczniowie od 6 do 11 lat mogą podlewać rośliny, karmić zwierzęta, składać upraną bieliznę, wynosić śmieci, pomagać planować zakupy i gotować, odkurzać, myć podłogę i rozpakowywać zmywarkę.
• Nastolatki mogą kosić trawę i raz w tygodniu przygotować proste danie dla całej rodziny.

Wiek to tylko wskazówka. Jedno dziecko w wieku pięciu lat już równo składa koszulki, inne dopiero się uczy. Patrzcie na swoje.

Jak zacząć bez kłótni

1. Zróbcie zadanie razem kilka razy, zanim powierzycie je samemu dziecku. Pokażcie powoli każdy krok.
2. Zacznijcie od jednego lub dwóch zadań. Gdy wejdą w nawyk, dodajcie kolejne.
3. Nie poprawiajcie po dziecku. Krzywo złożony ręcznik i tak jest złożony. Jeśli trzeba, pokażcie jeszcze raz następnego dnia.
4. Przypiszcie zadanie do stałej pory. Po kolacji sprzątnąć talerze, w sobotę podlać kwiaty. Wtedy nie trzeba za każdym razem przypominać.
5. Używanie noży, kuchenki i środków czystości powinno odbywać się wyłącznie pod okiem dorosłego, nawet gdy dziecko pomaga już pewnie.
6. Mówcie, co dokładnie się udało. „Położyłeś widelce po lewej stronie, tak jak trzeba” znaczy znacznie więcej niż samo „brawo”.

Dzieci, które same biorą się do pracy

Psycholożki Lucía Alcalá, Barbara Rogoff i ich współpracownicy porównali rodziny z dwóch społeczności w Meksyku. W społeczności potomków ludów rdzennych wiele dzieci w wieku od 6 do 8 lat, według rodziców, samo brało się za trudną pracę dla całej rodziny. Nikt nie musiał ich o to prosić. W mieście, gdzie rodzice długo uczyli się w szkołach zachodniego typu, dzieci też pomagały, ale rzadko z własnej inicjatywy.

Dzieci z pierwszej społeczności częściej opowiadały, jak umawiają się z bliskimi i robią coś razem. Dzieci z miasta mówiły głównie o swoim własnym wkładzie. Może chodzi o to, że dziecko widzi siebie jako uczestnika wspólnej pracy, a nie pomocnika na zawołanie. Dlatego lista domowych zadań, którą dziecko widzi codziennie i na której samo odhacza to, co zrobione, może być pierwszym krokiem do takiej samodzielności.