Dlaczego ptaki nazywa się dinozaurami. Jak to wyjaśnić dziecku

Dziecko długo przygląda się gołębiowi na rynku i nagle mówi, że wygląda jak mały dinozaur. Naukowcy by się zgodzili. Dla nich gołąb, sikora i struś to naprawdę dinozaury, które dożyły naszych czasów.

Odpowiedź w jednym zdaniu

Jedna wielka rodzina

Dinozaury, które chodziły na dwóch nogach i najczęściej polowały, nazywamy teropodami. Należały do nich tyranozaur i welociraptor. Paleontolog Paul Barrett z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie wyjaśnia, że po kilkudziesięciu latach odkryć badacze są przekonani o bezpośrednim związku między współczesnymi ptakami a teropodami.

Muzeum Paleontologii Uniwersytetu Kalifornijskiego wylicza ponad sto cech budowy ciała, które ptaki dzielą z dinozaurami. Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku podaje kilka z nich. To puste w środku kości i widełki, czyli zrośnięte obojczyki. Widełki mają wszystkie teropody, także ptaki.

W 2008 roku naukowcy z Harvardu porównali białko kolagen z kości tyranozaura sprzed 68 milionów lat z białkami 21 współczesnych zwierząt. Najbliżej tyranozaura znalazły się kura i struś. Aligator był dalej.

Pierwszy ptak miał zęby

W 1861 roku w Niemczech znaleziono skamieniałość zwierzęcia z piórami i skrzydłami. Nazwano je archeopteryksem. Londyńskie Muzeum Historii Naturalnej pisze, że żyło od 149 do 145 milionów lat temu, a znalezisko bardzo zaskoczyło naukowców. Tak dawnych ptaków jeszcze wtedy nie znano.

Archeopteryks miał pióra, ale też zęby, długi kostny ogon i trzy palce z pazurami na każdym skrzydle. Współczesne ptaki tego nie mają. Angielski uczony Thomas Huxley w 1868 roku porównał go z małym drapieżnym dinozaurem kompsognatem i zobaczył, jak bardzo są podobne. Uznał, że ptaki pochodzą od dinozaurów.

Pióra były wcześniej niż latanie

W 1996 roku w Chinach opisano sinozauropteryksa. Muzeum Australijskie pisze, że to pierwszy znaleziony dinozaur, który nie był ptakiem, a miał ślady piór. Jego pióra były proste, podobne do cienkich nitek.

Potem pierzastych dinozaurów znajdowano coraz więcej, a większość z nich nie umiała latać. Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej wyjaśnia, że dlatego naukowcy porzucili pomysł, że pióra pojawiły się do latania. Mogły grzać, chronić i zdobić zwierzę.

W 2007 roku badacze z Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej i Field Museum w Chicago obejrzeli kość przedniej łapy welociraptora. Były na niej równe guzki. U dzisiejszych ptaków do takich guzków przyczepiają się duże pióra skrzydła. Welociraptor też więc miał pióra.

Mama siedzi na gnieździe

Ptasie zachowanie też da się znaleźć w kamieniu. W 1993 roku wyprawa Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej wykopała na pustyni Gobi w Mongolii cytipati. To dinozaur z dziobem, który zginął wprost na swoim gnieździe.

Siedzi na jajach, a przednie łapy ma rozłożone nad brzegami gniazda. Muzeum pisze, że w ten sam sposób przykrywa jaja skrzydłami wiele współczesnych ptaków. Wysiadywać jaja umiały więc już dinozaury, na długo przed pierwszymi gołębiami.

Dlaczego przetrwały tylko ptaki

Około 66 milionów lat temu na Ziemię spadła wielka planetoida. Prawie wszystkie dinozaury wymarły, ale jedna gałąź przetrwała. Od niej pochodzą wszystkie dzisiejsze ptaki. Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej pisze, że w tym sensie era dinozaurów nigdy się nie skończyła.

Londyńskie Muzeum Historii Naturalnej podaje kilka powodów, dla których ptaki ocalały. Były małe, mogły jeść różne pokarmy i umiały latać. Najpewniej pomogło wszystko naraz.

Spróbujcie w domu

1. Znajdźcie widełki. Gdy będziecie gotować rosół z kury, odłóżcie małą kosteczkę w kształcie litery V spomiędzy piersi i skrzydeł. Pokażcie dziecku, że taką samą kosteczkę miał tyranozaur.
2. Przyjrzyjcie się łapom. Na spacerze obejrzyjcie łapy gołębia albo wróbla. Policzcie palce i pazurki. W domu znajdźcie rysunek łapy tyranozaura i porównajcie.
3. Zagrajcie w „kto tu jest dinozaurem”. Wymieniajcie po kolei zwierzęta, a dziecko mówi, czy to dinozaur. Kura, krokodyl, struś, jaszczurka, sowa. Dinozaurami będą tylko ptaki.
4. Narysujcie razem archeopteryksa. Dodajcie mu pióra, zęby, pazury na skrzydłach i długi ogon. Potem narysujcie obok srokę i zobaczcie, co zniknęło.

Jeszcze jeden niezwykły fakt

W latach 20. XX wieku wyprawa Roya Chapmana Andrewsa znalazła na pustyni Gobi dorosłego dinozaura z dziobem na gnieździe z jajami. Uczeni uznali, że jaja są cudze, a dinozaur przyszedł je ukraść. Dlatego nazwano go owiraptorem, czyli „złodziejem jaj”. W 1993 roku Mark Norell znalazł w Mongolii takie samo jajo, a w nim zwinięty zarodek krewnego owiraptora. Po wyprostowaniu miałby około 20 centymetrów. Wychodzi na to, że owiraptor nie kradł jaj, tylko pilnował własnego gniazda.